Moras Colostomy Obriga Domingos Han Loron Ida Dala Ida

Lafaek News—Domingos Magno ho idade (61) sofre kanek iha nia kabun no tee-oan, ka moris ho prosesu colostomy ne’ebé obriga nia tenke han loron ida dala ida, durante tinan 16 nia laran too ohin 2020,  tanba difikulta iha prosesu so’e bee bo’ot nian.

Iha 2004, akontesimentu Helo Mister, Domingos Magno hetan tiru iha nia kabun ne’ebé resulta hatoku  tee-oan. Iha momentu ne’ebá dotór espesialista deside hodi hatutan tee-oan  ne’e ho mageira no desloka tiha tee-oan sai mai liur husi nia kabun, to’o ohin loron Domingos tenke tara tutuir pástiku nudar alternativu ida ba so’e bee bo’ot nian.

Domingos Magno loke hela nia uma odamatan hafoin simu vizita jornalista husi media Lafaek News iha aldeia Raimean, suku Lahane Oriental, Domingo (10/08). Foto LN: Acacio Pinto.

La’os ho moras difísil ne’e de’it maibé tan mós ho funu nia hahalok, iha tinan1999, nia halai ketak malu ho nia ferik oan Marselina de Jesus, nia oan feto Liliana no oan mane Maselino ne’ebé tuir informasaun katak sira halai ba Indonézia maibé to’o ohin loron seidauk bele hasoru malu.

Domingos ho mataben hatete, ho situasaun no kondisaun sira ne’e hotu difikulta nia atu moris mesak ho moras ne’ebé nia iha maibé nia nafatin ho esperansa ida katak tempu ruma nia sei hasoru malu ho nia família.

“Ha’u kalan-kalan sempre reza no hamulak, iha esperansa nafatin atu hasoru ha’u oan sira no ferik oan maibé ha’u rasik ho moris hanesan ne’e difísil mai ha’u atu bele ba buka sira. Iha momentu  ne’ebá to’o mai agora ha’u seidauk kontatu sira tanba numeru telfone lai iha, ha’u mak di’ak karik ha’u sempre ba buka sira tanba ne’e ha’u nia ran” dehan Domingos Magno iha nia fatin Rai- mean,suku Lahane Oriental, postu Adminitrativu Nain-Feto, munisípiu Dili, Domingu, (10/08/2020)

Domingos Magno hatudu hela nia fatin hamulak (ortoriu) ba maromak iha nia uma laran.

Ho oin triste, nia hatutan, ho moras ne’e, hosi tempu ba tempu, tee-fatin ne’ebé falun ho pastiku, tara iha kabun komesa iis, halo familia komesa hakribi nia, ho situasaun sira ne’e halo nia triste no deside tenke hakat sai husi familia no komunidade, ba hela mesak iha fatin isoladu no dook husi komunidade tanba nia sente, presiza ninian komesa kria ambiente iis (dois) iha familia.

Moris nia si’ak komesa hakaas bainhira nia deside mesak, laiha tan ona uma no aihan ba nia. maske ho kondisaun moras maibé la hamate nia espíritu badinas atu buka moris, nia harii uma kiik oan ho medida 2 metrus kuadradu  no nia as metru 2, no didin haleu ho au sanak  no taka baluk hamutuk nuu tahan ho kalen tahan haat haree husi dook hanesan luhan ba animal sira, maibé barrak ne’emak hamahan ona nia ba tempu naruk.

Nune’e ho iss plástiku ne’e nia tara tu-tuir preokupa tebes nia ba tempu naruk halo nia ba buka ai-moruk tradisionál no ikus mai nia hetan duni ai-moruk propriu ida hodi kura no agora la dun ona iis.

“To’os  ne’ebe haleu ita ne’e ha’u mak halo, ha’u rasik mak kuda ai-farina, fehuk sira ne’e hotu, ida ne’e mak lor-loron ha’u han no hahan sira ne’e la hotu lalais tanba ha’u han loron ida dala ida” tenik nia

Nia informa to’o agora nia seidauk hetan apoiu ruma hosi govenu ka organizasaun ruma tanba dadaun ho moras ne’ebé nia iha, difikulta nia atu ba trata nia dokumentu hanesan eleitoral ka bilete identidade ruma.

“Osan terseira idade nia mós ha’u seidauk simu tanba ha’u la iha eleitoral no ema la ajuda ha’u atu ba trata dokumentu sira ne’e” dehan nia

Nia esplika fulan ida dala ida nia ba konsulta iha sentru saude ne’ebé besik maibé kuandu moras ne’e hakas ona nia enatun nia la hare ona ba tempu maibé nia esforsu tenke ba konsulta.

“Nia moras ne’e, baihira ha’u toba tanba ne’e kala-kalan ha’u dala ruma toba jam 1 ka 2 bain hira dukur mai di’ak mak foin ha’u bele toba” dehan nia

Ho oin triste nia husu karik iha oranizasaun ruma ka ema individu sira hakarak ajuda, husi atu ba buka nia familia iha Indonézia tanba nia hakarak los atu moris fali ho sira hanesan uluk no relasiona ho moras ne’e nia presija liu ba pástiku no lem atu uza hodi falun ba tee-fatin refere.

 

Jornalista       : Felisberto Fernandes da Costa

Editora           : Nelya Barros

 

Tinggalkan Balasan